OWL Time (OWL Zaman, Web VarlÄ±kbilim Dili Zaman)

Yazan : Åadi Evren ÅEKER

GeliÅŸen zamanlama ihtiyaÃ§larÄ± ile birlikte zamanÄ±n gÃ¶sterimi ve formÃ¼llenmesi de bir ihtiyaÃ§ haline gelmiÅŸtir. Ã–rneÄŸin yapÄ±lan her sipariÅŸte, sipariÅŸin zamanÄ±nÄ±n tutulmasÄ±, basir bir kiralama iÅŸleminde veya bilet satÄ±ÅŸ iÅŸleminde yapÄ±lan iÅŸlemin hangi tarih ve saatler iÃ§in yapÄ±ldÄ±ÄŸÄ±nÄ±n tutulmasÄ± artÄ±k sÄ±radan birer gereksinim haline gelmiÅŸtir. Bu amaÃ§la doÄŸmuÅŸ olan OWL Time , Web Ontology Language (BaÅŸ harflerinin sÄ±rasÄ± okunmasÄ±nÄ± kolaylaÅŸtÄ±rmak iÃ§in deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ ve OWL olarak kÄ±saltÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r) altÄ±nda zaman gÃ¶stermek amacÄ±yla XML Ã¼zerine kurulu bir dil olarak tasarlanmÄ±ÅŸtÄ±r. Projenin daha Ã¶nceki ismi DAML-Time olarak geÃ§mekteydi.

Dilin yapÄ±sÄ±nda varlÄ±klar TemporalEntity (zaman varlÄ±ÄŸÄ± veya fÃ¢nÃ® varlÄ±k olarak isimlendirilmektedir) ve her TemporalEntity altÄ±nda Instant (kesin, Ã¢nÃ® ) veya Interval (aralÄ±k, zaman aralÄ±ÄŸÄ±) olarak iki farklÄ± varlÄ±k bulunur.

:Instant
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf :TemporalEntity .

:Interval
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf :TemporalEntity .

:TemporalEntity
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf :TemporalThing ;
      owl:equivalentClass
              [ a       owl:Class ;
                owl:unionOf (:Instant :Interval)

] .

Bu durum yukarÄ±daki RDF/XML gÃ¶sterimi ile temsil edilmiÅŸtir. Dikkat edilirse Instant ve Interval sÄ±nÄ±flarÄ± (Class) , TemporalEntity sÄ±nÄ±fÄ±nÄ±n (Class) birer alt sÄ±nÄ±fÄ±dÄ±r (subclass)

SÃ¼relerin Ä°fade edilmesi

OWL-Time kullanÄ±larak sÃ¼relerin ifade edilmesi de ayrÄ± bir problemdir. Ã–rneÄŸin bir eylemin sÃ¼resi 1 gÃ¼n ve 2 saat veya 26 saat veya 1560 dakika olabilir ve bÃ¼tÃ¼n bu zamanlar aynÄ± sÃ¼reye iÅŸaret etmektedir. DolayÄ±sÄ±yla saÄŸlÄ±klÄ± bir zaman gÃ¶steriminde YÄ±l, Ay, Hafta, GÃ¼n, Saat, Dakika, Saniye olmak Ã¼zere 7 farklÄ± zaman gÃ¶sterimi gerekmektedir. AyrÄ±ca bu zaman gÃ¶sterimini belirli eden ilave bir gÃ¶sterici ile toplam 8lik gÃ¶sterici kullanÄ±lmaktadÄ±r. Bu durum aÅŸaÄŸÄ±daki sÄ±nÄ±f yapÄ±sÄ±nda gÃ¶sterilmiÅŸtir:

  urationDescription
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :seconds
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :minutes
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :hours
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :days
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :weeks
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :months
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :years
              ] .

YukarÄ±da gÃ¶sterilen sÄ±nÄ±f DurationDescription yani SÃ¼re TanÄ±mlayÄ±cÄ± sÄ±nÄ±fÄ±nÄ±n yapÄ±sÄ±dÄ±r. Bu sÄ±nÄ±ftan Ã¼retilen bir Ã¶rnek aÅŸaÄŸÄ±da verilmiÅŸtir:

duration
      a        urationDescription ;
      :seconds 20 ;
      :hours 5 ;
      :days 15 .

YukarÄ±daki Ã¶rnekte 15 gÃ¼n 5 saat ve 20 saniyelik bir zaman dilimi temsil edilmiÅŸtir.

YukarÄ±da SÃ¼re TanÄ±lmayÄ±cÄ±sÄ± (DurationDescription) sÄ±nÄ±fÄ±nÄ±n tanÄ±mÄ±na dikkat edilirse her zaman birimi iÃ§in ayrÄ±ca bir de maxCardinality (azami sayÄ±sallÄ±k) tanÄ±mÄ± yapÄ±lmÄ±ÅŸ ve bÃ¼tÃ¼n zaman birimleri iÃ§in bu deÄŸer 1 atanmÄ±ÅŸtÄ±r. Bunun OWL dili aÃ§Ä±sÄ±ndan anlamÄ± bu deÄŸerlerin sayÄ±sal olarak istedikleri gibi atanabilecekleridir. Ancak OWL dili bilindiÄŸi Ã¼zere varlÄ±kbilimsel bir dildir ve her zamanÄ±n bÃ¼tÃ¼n bu birimleri ifade etmesi beklenemez. Ã–rneÄŸin Ã¼niversite eÄŸitiminin saniyeler dakikalar cinsinden ifadesi beklenmedik bir durumdur, genelde Ã¼niversite eÄŸitimi 2,3,4,5,6 gibi yÄ±llar ile ifade edilir. Veya bir yemek sÃ¼resi dakika ve saatler mertebesindedir bu sÃ¼renin yÄ±llar ile ifade edilmesi beklenmedik bir durumdur. Ä°ÅŸte OWL-Time bu gibi durumlarda diÄŸer zaman birimlerinin kapatÄ±lmasÄ±na imkan verir ve yapÄ±lmasÄ± gereken basitÃ§e bu zaman birimlerinin maxCardinality bilgisini 0 yapmaktÄ±r:

:Year
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf  urationDescription ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 1 ;
                owl:onProperty :years
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 0 ;
                owl:onProperty :months
              ] ;
      ...

      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 0 ;
                owl:onProperty :seconds
              ] .

Ã–rneÄŸin yukarÄ±da bir yÄ±l sÄ±nÄ±fÄ± tanÄ±mÄ± yapÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r ve yÄ±l dÄ±ÅŸÄ±ndaki bÃ¼tÃ¼n zaman birimlerinin cardinality (sayÄ±sallÄ±k) bilgisi 0 yapÄ±lmÄ±ÅŸtÄ±r.

Tarih ve Saat kavramÄ±
OWL-Time kullanÄ±larak belirli bir tarihin veya saatin ifade edilmesi de gerekmektedir. Ã–rneÄŸin 10:30 bir saat ifade etmektedir buna karÅŸÄ±lÄ±k 26 mart 2008 ise bir tarih ifade etmektedir. DolayÄ±sÄ±yla herhangi bir zamanÄ± ifade etmek iÃ§in Ã¶ncelikle hangi birimden ifadenin yapÄ±lacaÄŸÄ±na karar verilmelidir. Yani ifade edilecek olan zaman bir dakikayÄ± mÄ± bir gÃ¼nÃ¼ mÃ¼ yada bir saati mi ifade etmek amacÄ±ndadÄ±r belirlenmelidir. ( “saat 10″ Ã¶nermesi bir saat ifade ederken “26 mayÄ±s” bir gÃ¼nÃ¼ ifade etmektedir). Bu belirlenen birime unitType (birim tipi) denilirse geriye zaman diliminin ifade edilmesi sorunu kalmaktadÄ±r. Yani istenilen saat acaba hangi zaman dilimine gÃ¶re (Ã¶rneÄŸin GMT, EST, PST ) belirtilmektedir.
Son olarak tarih ve saati ifade eden zaman birimleri aÅŸaÄŸÄ±daki ÅŸekilde tanÄ±mlanabilir:

  ateTimeDescription
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 1 ;
                owl:onProperty :unitType
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :second
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :minute
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :hour
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :day
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :dayOfWeek
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :dayOfYear
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :week
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :month
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :year
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:maxCardinality 1 ;
                owl:onProperty :timeZone
              ] .

:hasDateTimeDescription
      a       owl:ObjectProperty ;
      rdfs:domain  ateTimeInterval ;
      rdfs:range  ateTimeDescription .

GÃ¶rÃ¼ldÃ¼ÄŸÃ¼ Ã¼zere yukarÄ±daki gÃ¶sterimde haftanÄ±n gÃ¼nleri veya yÄ±lÄ±n gÃ¼nÃ¼ gibi kavramlar da ilave edilerek bir tarih/saat ifadesine yer verilmiÅŸtir. Ä°lk eklenen alt sÄ±nÄ±f (subclass) bir zaman birmini gÃ¶sterirken son alt sÄ±nÄ±f ise zaman dilimini (timeZone) gÃ¶stermektedir.

Bu bilgiler paralelinde aÅŸaÄŸÄ±daki toplantÄ± varlÄ±ÄŸÄ±nÄ± inceleyelim:

:meetingStart
      a       :Instant ;
      :inDateTime
              :meetingStartDescription ;
      :inXSDDateTime
              2006-01-01T10:30:00-5:00 .

:meetingStartDescription
      a        ateTimeDescription ;
      :unitType :unitMinute ;
      :minute 30 ;
      :hour 10 ;
      :day 1 ;
      :dayOfWeek :Sunday ;
      :dayOfYear 1 ;
      :week 1 ;
      :month 1 ;
      :timeZone tz-us:EST ;
      :year 2006 .

YukarÄ±da aynÄ± toplantÄ± varlÄ±ÄŸÄ± iÃ§in iki farklÄ± gÃ¶sterim bulunmaktadÄ±r. Ä°lk gÃ¶sterimde XSD zamanÄ± denilen XML Scheme Definition kelimelerinin kÄ±saltÄ±lmÄ±ÅŸÄ± olan ve XML Ã¼zerinde tanÄ±mlama yapÄ±lan dilin biÃ§emine uygun olarak yazÄ±lmÄ±ÅŸ gÃ¶sterime yer verilmiÅŸtir. AynÄ± tarih deÄŸeri altta bizim tanÄ±mladÄ±ÄŸÄ±mÄ±z tarih saat yapÄ±sÄ±na uygun olarak tekrar gÃ¶sterilmiÅŸtri. Buna gÃ¶re toplantÄ± dakika cinsinden bir zamana iÅŸaret etmekte olup zaman birimi EST’dir ve toplantÄ±nÄ±n zamanÄ±: 1/1/2006 saat 10:30′dur.

OWL Time kullanarak zaman aralÄ±ÄŸÄ± gÃ¶sterimi
BilindiÄŸi Ã¼zere zaman gÃ¶sterimlerinde her zaman kesin ve belirli zamanlarÄ± ifade etmek mÃ¼mkÃ¼n deÄŸildir. Ã–rneÄŸin bir kargo firmasÄ±nÄ±n teslim sÃ¼resi olarak 2-3 gÃ¼n arasÄ±nda demesi, teslimin en az 2 en Ã§ok 3 gÃ¼nde gerÃ§ekleÅŸeceÄŸini ifade etmektedir. Bu durum OWL Time kullanÄ±larak aÅŸaÄŸÄ±daki ÅŸekilde ifade edilebilir:

  eliveryDuration
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 1 ;
                owl:onProperty :maxDeliveryDuration
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:cardinality 1 ;
                owl:onProperty :minDeliveryDuration
              ] .

:maxDeliveryDuration
      a       rdf:Property ;
      rdfs:domain  eliveryDuration ;
      rdfs:range time:Interval .

:minDeliveryDuration
      a       rdf:Property ;
      rdfs:domain  eliveryDuration ;
      rdfs:range time:Interval .

YukarÄ±daki gÃ¶sterimde bir teslim tarihi iÃ§in iki alt bilgi girilmiÅŸ bunlardan birisi minDelivery (asgari teslim) diÄŸeri ise maxDelivery (azami teslim) sÃ¼resi olarak belirlenmiÅŸtir.
Bu belirlemenin yanÄ±nda 2 gÃ¼nlÃ¼k ve 3 gÃ¼nlÃ¼k sÃ¼relerde aÅŸaÄŸÄ±daki ÅŸekilde tanÄ±mlanabilir:

:Interval2Days
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf time:Interval ;
      owl:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:hasValue P2D ;
                owl:onProperty time:durationDescriptionDataType
              ] .

:Interval3Days
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf time:Interval ;
      owl:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:hasValue P3D ;
                owl:onProperty time:durationDescriptionDataType
              ] .

ArtÄ±k bu tanÄ±mlamalardan sonra kargo firmasÄ±nÄ±n teslim sÃ¼resi tanÄ±mlanabilir:

:Cargo2-3dayDuration
      a       owl:Class ;
      rdfs:subClassOf  eliveryDuration ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:allValuesFrom :Interval3Days ;
                owl:onProperty :maxDeliveryDuration
              ] ;
      rdfs:subClassOf
              [ a       owl:Restriction ;
                owl:allValuesFrom :Interval2Days ;
                owl:onProperty :minDeliveryDuration
              ] .

yukarÄ±da gÃ¶rÃ¼ldÃ¼ÄŸÃ¼ Ã¼zere kargo firmasÄ±nÄ±n teslim sÃ¼resi 2 gÃ¼nlÃ¼k zaman diliminde asgari ve 3gÃ¼nlÃ¼k zaman diliminde azami sÃ¼reler olarak tanÄ±mlanmÄ±ÅŸtÄ±r.

OWL-Time kullanarak ne yazÄ±k ki belirsiz iki eylemin gÃ¶receli zamanlarÄ±nÄ± tanÄ±mlamak mÃ¼mkÃ¼n deÄŸildir. Ã–rneÄŸin A olayÄ± B olayÄ±ndan sonra olmuÅŸtur Ã¶nermesi OWL-Time kullanÄ±mÄ±yla gÃ¶sterilemez.

« TTML (Time Tabling Markup Language, Zaman Ã‡izelgeleme Ä°ÅŸaretleme Dili) | HTML+TIME »

Yorumlar

HenÃ¼z yorum yapÄ±lmamÄ±ÅŸ.

Dizi Ã¼zerinde aÄ?aÃ§ kodlamasÄ± : bilgisayar.kavramlari.com | 09 Aug 2008, 21:13
[...] AÄ?aÃ§lar bilindiÄ?i Ã¼zere gÃ¶sterici kullanan veri yapÄ±larÄ±dÄ±r. Ancak verinin dizi(array) Ã¼zerinde saklanmasÄ± durumunda aÄ?acÄ±n bu gÃ¶sterici Ã¶zelliÄ?inin kullanÄ±lmasÄ± ne yazÄ±k ki mÃ¼mkÃ¼n olamamaktadÄ±r. Bunun yerine dizinin indis numaralarÄ±nÄ± kullanan bir matematiksel fonksiyon ile benzer bir yapÄ± elde edilebilir. [...]

Bu YazÄ± HakkÄ±nda

Bilgisayar KavramlarÄ± Ã¼zerinde ÅŸu anda okumakta olduÄŸunuz 'OWL Time (OWL Zaman, Web VarlÄ±kbilim Dili Zaman)' isimli yazÄ± 28 Apr 2008 tarihinde, saat: 10:09 'de Åadi Evren ÅEKER tarafÄ±ndan gÃ¶nderilmiÅŸ, toplam 503 defa okunmuÅŸtur.

Benzer yazÄ±larÄ± Automata (otomatlar, Ã¶zdevinirler), Bilgisayar MatematiÄŸi, Bilgisayar StandartlarÄ±, DoÄŸal Dil Ä°ÅŸleme (NLP), algoritma analizi (teory of algorithms), yapay zeka (artificial intelligence) kategorilerinden okuyabilirsiniz. Yazar ile irtibat kurmak iÃ§in email gÃ¶nderebilirsiniz. YazÄ±ya yorum yapabilir ya da yapÄ±lan yorumlarÄ± RSS 2.0 ile takibe alabilirsiniz.

YazarÄ±n KitabÄ±

Bu yazÄ±nÄ±n yazarÄ± Åadi Evren ÅEKER'in son Ã§Ä±kan kitabÄ± "Programlama ve Veri YapÄ±larÄ±na giriÅŸ (C, C++ ve JAVA ile)" hakkÄ±nda bilgi almak iÃ§in Buraya tÄ±klayabilirsiniz.
Eklenen Son YazÄ±lar