Yazan : Şadi Evren ŞEKER Çok işlemcili ortamlarda, paralel çalışma sonucunda elde edilebilecek azami kazancı tahmin etmek için kullanılır. Gene Amdahl tarafından geliştirilen bu kurala göre paralel çalışma sonucunda zaman kazanımı formüllenmiştir. Basit bir örnekle, 100 saatlik çalışmanın %20′lik kısmı paralel hale getirilebiliyorsa, %80′lik kısım normal çalışacak bu durumda, algoritma en iyi paraleleştirmeye bile tabi [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinin yaygınlaşması ve kullanım alanlarının artması ile birlikte gündeme gelen bir konudur. Bilgi getirimi konuları üzerine yapılan çalışmaların gelişmesi sonucunda, artık lisans seviyesinde, üniversitelerde okutulan bir ders halini almıştır. Bilgi getirim çalışmalarının amacı, genellikle düzenli bir yapıya sahip olmayan bir kaynaktan, istenilen yapıda bilginin elde edilmesidir. Örneğin bir metin [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Zeki vekiller (etmenler, ajanlar) kavram olarak, bilgisayar bilimlerine, felsefe, biyoloji ve ekonomi alanındaki çalışmalardan sonra girmiştir. Bu alanlardaki anlamı ve kullanımı, genellikle herhangi bir işin farklı bir vekil tarafından yürütülmesi olarak anlaşılabilir. Bilgisayar bilimlerin açısından zeki kelimesi, bir vekilin herhangi bir işlemi belirli inisiyatifler kullanarak yerine getirmesidir. Örneğin zeki olmayan [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde kullanılan arama algoritmalarından birisidir. Arama işleminin yapıldığı grafikteki tepelerden ismini alır. Basitçe bir grafikte bulunan en düşük noktanın aranması sırasında grafikte yapılan hareketin aslında tepe tırmanmaya benzemesinden ismini almaktadır. Örneğin yukarıdaki şekilde gösterilen ok temsili bir tepe tırmanma işlemidir. Burada arama yapan algoritma aslında bir çukur bulmuş ancak [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde, çeşitli veri yapılarının (data structures) üzerinde bir bilginin aranması sırasına kullanılan algoritmaların genel ismidir. Örneğin bir dosyada bir kelimenin aranması, bir ağaç yapısında (tree) bir düğümün (node) aranması veya bir dizi (array) üzerinde bir verinin aranması gibi durumlar bu algoritmaların çalışma alanlarına girer. Yapısal olarak arama algoritmalarını iki [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde, özellikle hesaplama alanında kullanılan algoritmalardan birisidir. İsmini demir tavlamak veya demiri ısıtmak anlamına gelen annealing (tavlama) kelimesinden almıştır. Algoritmanın amacı, herhangi bir problem için genel iyileştirme (global optimization) elde etmektir. Diğer bir deyişle, herhangi bir fonksiyonun ya da ölçümün genel minimum veya maksimum (global minimum) elde etmek olarak [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Firmware kelimesi, İngilizcede iki kelimenin birleşmesinden oluşur. Firm anlam olarak şirket ware ise mal anlamına gelir. Örneğin yazılım kelimesinin karşılığı olan software Türkçede tam çevirim ile yumuşak mal anlamına gelebilir. Burada ware kelimesinin zaman içerisinde (software kelimesinin yaygınlaşması ile) giderek yazılım anlamına kayması söz konusudur. Yani yazılım dünyasında kullanılan çoğu [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Veri güveliği konusunda kullanılan kodlama (encoding) algoritmalarından birisidir. Basitçe bir bilginin farklı semboller ile gösterilmesi işlemidir. Bu semboller alfabedeki harflerin büyük/küçük sıralanması ve sayılardan oluşur. Bir base64 sisteminin kullandığı semboller aşağıda verilmiştir: ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZabcdefghijklmnopqrstuvwxyz0123456789+/ Yukarıda toplam 64 sembol bulunmaktadır. Dolayısıyla her sayıya bir karşılık gelir. Örneğin 0 sayısal değeri için A [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Moore yasası, bir yasa olmaktan çok, bilgisayar donanımında kullanılan transistor sayısı ile ilgili bir istatistiki gözlemdir.Bu yasaya göre her iki yılda aynı hacim içerisine sığan transistor sayısı ikiye katlanmaktadır. Aşağıda emsnow sitesinden alınmış ve yıllarla göre işlemci teknolojisindeki atlamaları ve transistor sayılarını gösteren bir şekil bulunmaktadır: Yukarıdaki bu şekilde takip [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde, daha fazla işlem gücü elde etmek amacıyla birden fazla bilgisayarın tek bir bilgisayar gibi çalışmasına verilen isimdir. Genelde birden fazla bilgisayar birbirine oldukça hızlı bir ağ bağlantısı ile bağlanır ve bilgisayarların üzerinde çalıştırılan özel yazılımlar ile istenen işin paylaştırılması hedeflenir. Literatürde kümeleme veya ingilizce olarak clustering terimleri de [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde kullanılan ve her sembolü sayısal olarak ifade etmeye yarayan tablolardan birisidir. Aslında günümüzde en çok kullanılanıdır. ASCII harfleri American Standard Code for Information Interchange kelimelerinin baş harflerinden oluşmaktadır. Kelime olarak 1973 yılında, bu alandaki ihtiyacı doldurmak amacıyla ANSI tarafından (American National Standards Institute , Amerikan ulusal standartlar enstitüsü) [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER İçerik Çerezlerin internet gezgininde ayarlanması Çerezlerin HTTP protokolü üzerinden çalışması PHP dilinde çerez kullanımı JSP dilinde çerez kullanımı ASP dilinde çerez kullanımı Çerezler ve güvenlik İneternet üzerinde, özellikle de web sayfaları üzerinde gezinirken kullanılan ufak kayıt dosyalarına verilen isimdir. Basitçe bir web sitesi internet üzerinden yayın yaparken bazan bağlanan kullanıcılar [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde çeşitli amaçlarla rastgele sayılara ihtiyaç duyulur. Örneğin şifreleme algoritmalarında önemli bir role sahip olan rastgele sayılar şifreleme işleminin gizliliği ve güvenilirlik açısından önemlidir. Benzer şekilde bir oyun programlanırken veya bir simülasyon sırasında rastgele cereyan eden olaylar modellenirken rastgele sayılara (random numbers) ihtiyaç duyulur ve bu sayıların gerçekten rastgele [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinin önemli bir kısmını oluşturan otomatlar (Automata) ve Algoritma Analizi (Algorithm analysis) çalıştırmalarının altındaki dil bilimin en temel taşlarından birisidir.1936 yılında Alan Turing tarafından ortaya atılan makine tasarımı günümüzde pekçok teori ve standardın belirlenmesinde önemli rol oynar. Turing Makinesinin Tanımı Basitçe bir kafadan (head) ve bir de teyp bandından [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Muntazam dillerden (formal languages) birisi olan ve bu özelliği ile Mantık, Matematik ve Bilgisayar bilimlerinin çalışma alanına giren bir dil çeşididir. Sınıflandırma olarak Chomsky Hiyerarşisinde (Chomsky Hierarchy) 0. seviye olan (Type 0) bu dile uygun bütün diller birer düzenli ifade (regular expression) ile gösterilebilir. Muntazam dil (formal language) olması dolayısıyla [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinin özellikle dil alanında yapılan çalışmalarında muntazam dilleri (formal languages) tasnif etmek için kullanılan bir yapıdır. Literatürde Chomsky–Schützenberger hiyerarşisi olarak da geçmektedir. Bilindiği üzere ( muntazam diller (formal langauges) veya CFG yazısından da okunabileceği üzere) muntazam dillerin dört özelliği bulunur. Bunlar özellikle içerikten bağımsız dillerin (context free languages) da [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde özellikle yapay zeka çalışmalarında bilgisayarların öğrenme sürecini belirlerken, bilgisayar taafından yapılan çıkarımların gösterilmesi ve ilişkilendirilmesi ciddi bir problemdir. Bir bilgisayar yazılımının içinde bulunduğu durum veya karşılaştığı vaka hakkında yaptığı çıkarımları göstermesine semantics (anlambilim) ismi verilmektedir. Bilgisayarların makine öğrenmesi (machine learning) sürecinde elde ettikleri malumatların gösterilmesi (knowledge representation) ve [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER İnternetin (world wide web) bir alt uzayı olarak düşünülebilecek anlambilimsel ağlar, internet üzerinde bulunan ve doğal dilde yapılan yayınlara bir alternatiftir. Anlambilimsel ağlar, bir bilgi kaynağının makinelere (bilgisayarlar) tarafından işlenebilecek ve bu işleme sonucunda anlamı tam olarak anlaşılabilecek ağlardır. Mânâ ağları (anlambilimsel ağlar) üzerinde yapılan çalışmalarda henüz tam bir kesinlik [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Dizgiler (strings) üzerinde tanımlı bir işlemdir. Basitçe bir alfabe üzerinden çıkarılan bir dizgi (string) ile diğer bir dizgi arasındaki harf atamalarının aynı olması durumudur. Sayısal bir örnek olması açısından üç harfli bir kelimenin ilk harfi ile ikinci harfi arasında 3 harf, ikinci ile üçüncü harfi arasında 7 harf olduğunu düşünelim. [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde özellikle de yapay zeka konusunda ve buna bağlı diğer alt dallarda (örneğin doğal dil işleme) kullanılan bir graf teori (graph theory) gösterimidir. Kelime anlamı olarak uzatılmış geçiş ağı (tehir-i intikal şebekesi) denilen ağların amacı toplanan bilgilere göre bir karar vermek ve karar verme işlemi sırasında da bir belirsizlik [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Edebiyatta bir sanat olan aksi müfret, bir kelimenin ya da bir cümlenin baştan ve sondan okunuşunun aynı olması durumudur. Bazı kaynaklarda bedii sanatı olarak da zikredilmektedir. Örneğin Yasin sûresi 40. ayette (Küllün fi felek) “Aya erişmek güneşe düşmez. Gece de gündüzü geçemez. Her biri bir yörüngede yüzerler.” (Yasin: 40) Âyetteki [...]

Yazan: Şadi Evren ŞEKER Latince bölünemez anlamına gelen atom kökünden üretilen bu kelime, bilgisayar bilimlerinde çeşitli alanlarda bir bilginin veya bir varlığın bölünemediğini ifade eder. Örneğin programlama dillerinde bir dilin atomic (bölünemez) en küçük üyesi bu anlama gelmektedir. Mesela C dilinde her satır (statement) atomic (bölünemez) bir varlıktır. Benzer şekilde bir verinin bölünemezliğini ifade etmek [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde, dil tasarımı sırasında kullanılan bir gramer tipidir. Basitçe bir dilin kurallarını (dilbilgisini, grammer) tanımlamak için kullanılır. Örneğin: S -> a Yukarıdaki dil tanımında bir büyük harfle gösterilen (S) bir de küçük harfle gösterilen (a) sembolleri bulunmaktadır. Bu satır, S devamlısının(nonterminal) a sonuncusuna(terminal) dönüştüğünü göstermektedir. Kısaca dildeki kuralları ifade [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde bir dilin tasarımı sırasında, içerik bağımsız bir gramer ile oluşturulması durumudur. Basitçe bir aşağı sürüklemeli otomat (push down automata) tarafından kabul edilen dil çeşididir. Bazı kaynaklarda bağlamdan bağımsız dil olarak da geçmektedir. Örneğin çok meşhur L= {anbn , n>0} dilini ele alalım. Bu dil örneğinin bu kadar meşhur [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde dil tasarımı konusunda kullanılan backus normal şeklinin (backus normal form) özel bir halidir. Basitçe standart BNF’te yazılan kuralların birleştirilerek daha sade yazılmasını hedefler. Bu durumu aşağıdaki örnek üzerinden görebiliriz: Örneğin BNF olarak yazılan dilimize göre: <EGER> ::= if( <KOSUL>) | if( <KOSUL>) else şeklinde bir satırımız bulunsun. Bu [...]