Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bu yazının amacı, bir mantıksal devre elemanı olan kolayıcının (encoder) çalışma mantığını ve tasarımını açıklamaktır. Basit bir kodlayıcı, kod çözücünün (decoder) tersine üssel işlemi geri alır. Örneğin bir kod çözücüde, yapılan işlem 2n şeklinde gelen girdinin (input) üstünü almaktır. 3×8 bir kod çözücüde, gelen 3 bitlik girdinin (input) değeri n [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde işletim sistemi tasarımı konusunda geçen ve kaynaklar üzerindeki kilitlenmeyi (deadlock)engelleme amaçlı algoritmadır. Algoritma Dijkstra tarafından geliştirilmiştir. Algoritmanın temel 3 durumu ve 2 şartı bulunur: Bilmesi gerekenler: Her işlem (process) ne kadar kaynağa ihtiyaç duyar? Her işlem (process) şu anda ne kadar kaynağı elinde tutmaktadır? Şu anda ne kadar [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bu yazının amacı sayıların ondalıklı olması halinde (floating numbers, küsuratlı sayılar, real numbers, reel sayılar, gerçel sayılar) tabanlarının nasıl değiştiğini anlatmaktır. Normal sayıların taban dönüşümü için buraya tıklarayarak ilgil yazıyı okuyabilirsiniz. (number bases) Öncelikle küsurat kısmının payda olarak değerlendirilmesi gerektiğini bilmemiz gerekir. Normalde bir sayıyı farklı bir tabana çevirirken, sayının [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde sıkça kullanılan sonlu durum makinelerinin (finite state machine, FSM veya Finite State Automaton , FSA) gösteriminde kullanılan iki farklı yöntemdir. Genelde literatürde bir FSM’in gösteriminde en çok moore makinesi kullanılır. Bu iki yöntem (mealy ve moore makinaları) sonuçta bir gösterim farkı olduğu için bütün mealy gösterimlerinin moore ve [...]

Yazan: Şadi Evren ŞEKER TLB, sayfalama işleminin (paging) hızını arttırmaya yarayan bir hafıza bölümüdür. Kısaca TLB olması için sayfalama olmalıdır. Günümüzdeki çoğu bilgisayar mimarisi tarafından desteklenmektedir. TLB kullanılabilmesi için sayfalama (paging) sistemde yapılıyor olmalıdır. Basitçe, RAM’in yetersiz olduğu durumlarda hafıza ihtiyacının diskten karşılanmasını sağlayan sanal hafızanın verimli kullanılması için, diskte tutulan veri ve RAM’de duran [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar mimarisi konusunda kullanılan bir teknolojidir. İşlemcinin alt çekirdeklerinin oluşturulması ve yükün bu çekirdekler üzerine dağıtılarak, aynı anda işlenmesini ve böylece işlem gücü elde edilmesini hedefler. Çok çekirdekli işlemci mimarisinin anlaşılabilmesi için öncelikle çekirdek (core) kavramını anlamalıyız. Çekirdek, temel olarak bir işlemcinin okuma ve çalıştırma yapan kısmıdır. (read and execute) [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Micheal Flynn tarafından 1966 yılında yapılan bu sınıflandırma, bilgisayar mimarilerini 4 ana grup altında toplar. Bu gruplar aşağıdaki şekilde sıralanabilir: SISD (Single Instruction Single Datastream) Tek Komut Tek Veri akışı SIMD (Single Instruction Multiple Datastream) Tek Komut Çok Veri akışı MISD (Multiple Instruction Single Datastream) Çok Komut Tek Veri akışı [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimleri açısından, von neumann makineleri, günümüz klasik bilgisayarlarının temellerini oluşturur. Bu makine tanımında basitçe bir işlemci, bir hafıza ve giriş / çıkış sistemleri modellenmiştir. Yukarıdaki şekilde görüldüğü üzere, hafıza (memory) ile bir kontrol birimi (control unit) ve bir de aritmetik mantıksal birim (artihmetic logical unit) arasında iletişim kurulmaktadır. Ayrıca [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bu yazının bütün hakları saklıdır ve izinsiz kopyalanması veya alıntı yapılması kanunen koruma altındadır. Bu yazıya dilediğiniz şekilde atıfta bulunabilir (reference) ve bağlantı (link) verebilirsiniz. Bilgisayar bilimlerinde sıklıkla kullanılan ve herhangi bir hafıza işleminin nispeten daha küçük ve daha hızlı dolayısıyla da daha pahalı ilave bir hafızada yapılmasını ifade eden [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinin önemli bir kısmını oluşturan otomatlar (Automata) ve Algoritma Analizi (Algorithm analysis) çalıştırmalarının altındaki dil bilimin en temel taşlarından birisidir.1936 yılında Alan Turing tarafından ortaya atılan makine tasarımı günümüzde pekçok teori ve standardın belirlenmesinde önemli rol oynar. Turing Makinesinin Tanımı Basitçe bir kafadan (head) ve bir de teyp bandından [...]

Yazan: Şadi Evren ŞEKER Latince bölünemez anlamına gelen atom kökünden üretilen bu kelime, bilgisayar bilimlerinde çeşitli alanlarda bir bilginin veya bir varlığın bölünemediğini ifade eder. Örneğin programlama dillerinde bir dilin atomic (bölünemez) en küçük üyesi bu anlama gelmektedir. Mesela C dilinde her satır (statement) atomic (bölünemez) bir varlıktır. Benzer şekilde bir verinin bölünemezliğini ifade etmek [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Yükleyiciler basitçe bir programı diskten alıp hafızaya yüklemekle sorumlu programlardır. Bir program yazıldıktan ve derlendikten (compile) sonra programın makine dilindeki karşılığı elde edilir. Bu karşılık tam bir kod olmayıp harici kütüphanelerden faydalanıyor olabilir. Bu kütüphaneler de programa dahil edilip tam bir program elde edildikten sonra (yani bağlandıktan sonra (linker) ) [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Üretilecek olan makine kodunun hafızada (RAM) herhangi bir yere yerleştirilebilir olması durumudur. Buna göre normalde her programın sabit bir adres tanımı ve bu adres tanımına göre kod içerisinde adres değerlerini içeren komutların bulunması mümkündür. İşte konumlandırılabilir kod bu zorunluluğu kaldırarak hafızanın istenildiği gibi kullanılabilmesini sağlar ve kodun istenen hafıza adresin [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bir çeviricinin (assembler), Assembly dilinde yazılmış kaynak kod üzerinden iki kere geçen halidir. Buna göre tek geçişli olan çeviricilerden farklı olarak dilde etiket (label) tanımları yapılabilmekte ve bu etiketlerin anlamları bir tabloda tutularak daha sonra kullanılabilmektedir. 2 geçişli bir çevirici sırasıyla şu işlemleri yapar: 1. Geçişte koddaki semboller (symbols) ve [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar yapılarında ondalıklı sayıları ( floatingpoint numbers ) iki farklı bilginin tutulması ile gösterilebilir: mantis x kök üst yukarıda verilen formüle göre bir ondalıklı sayıyı önce bir ondalık çarpan sonra da bir kök’ün verilen üstü ile çarpımı olarak göstermek mümkündür. Örneğin ikilik tabanda 1101.11 küsurlu sayısını ele alalım (“.” işaretinden [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER ismini boru hatlarının işleyişinden alan yaklaşım, kısaca bir işlem borunun sonundayken, borunun başından yeni bir işin konulabileceğini anlatmaktadır. Buna göre örneğin bir işin (process) çalışması için 4 farklı safhadan geçmesi gerekiyor olsun: Fetch (almak) Decode (algılamak) Execute (çalıştırmak) Store (saklamak) Bu dört safhanın her birisi her işlem için tekrarlanacaktır. Yani [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde iki farklı kavram için assembler kelimesi kullanılmaktadır. Birincisi Assembly dili adı verilen ve makine diline (machine language) çok yakın düşük seviyeli (low level language) için kullanılan ve nesne kodunu (object code) makine koduna (machine code) çeviren dildir. İkincisi ise birleştirmek, monte etmek anlamında örneğin nesne yönelimli dillerde nesnelerin [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayarların en önemli parçalarından birisidir. Özel bazı bilgisayarları dikkate alamazsak gündelik hayatta karşılaşılabilecek hemen her bilgisayarda bulunması gereken bir donanım parçasıdır. Birincil bellek (primary memory) ismi de verilen rasgele erişilebilir belleğin temel fonksiyonu işlemcinin (Merkezi işlem birimi ( Central processing unit (CPU)) program çalıştırırken geçici olarak verileri sakladığı ve sırası [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar bilimlerinde verilmiş olan bir grup sayının küçükten büyüğe (veya tersi) sıralanması işlemini yapan algoritmalara verilen isimdir. Örneğin aşağıdaki düzensiz sayıları ele alalım: 5 9 2 3 7 11 -4 6 Bu sayıların sıralanmış hali -4 2 3 5 6 7 11 olacaktır. Bu sıralama işlemini yapmanın çok farklı yolları [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER İki kaziye (önerme) arasındaki farklılık durumuna göre çalışan operatördür. Yani sonuçların aynılığı durumunda yanlış, farklılığı durumunda doğru döndüren operatördür. Basitçe ikili tabanda iki sayının (bit) farklı olup olmadığını kontrol için de kullanılabilir. Dilimizde bu işlemi karşılayan kelime “yahut” kelimesidir. Yani a yahut b doğruysanın anlamı a veya b’den birisi doğru [...]

Yazan: Şadi Evren ŞEKER Hata algılama yaklaşımlarından birisidir. Bu yöntemde işlenmekte olan verinin dışında ilave bir kontrol verisi daha bulunur. Bu ilave bilgi ile bütün bilgi kontrol edilerek bilgide bir bozulma olup olmadığı kontrol edilir. Örneğin ağ iletişiminde gidip gelen bilginin kontrol edilmesinde veya CD gibi kayıt ortamlarında verinin bozulup bozulmadığının kontrol edilmesinde kullanılır. Çalışması: [...]

Yazan : Şadi Evren ŞEKER Bilgisayar devrelerinde sayıcı (counter) kavramı çok farklı alanlarda kullanılamaktadır. Bu alanlardan birisi de mantıksal devre tasarımıdır. Buna göre mantıksal devremiz ikilik tabandaki sayıları 1′er arttırarak yeni sayılar üretmeli ve bu işlemi bir döngü halinde yapmalıdır. Yani aşağıda verilen durum geçiş diyagramı (state transition diagram) olduğu gibi her durumdan diğer durumlara [...]

Flip Flop kavramı temel olarak 1 bitlik bilginin tutulduğu ünitedir. Bu devre elamanında her zaman iki çıkış olur (Q ve tersi olan Q’). Bu çıkışların değerleri kalıcıdır. Yani bir sonraki giriş değerine kadar geçici süre ile sabitlenmekte ve yeni giriş değerleri alınana kadar sabit olarak kalmaktadır. Bu durum geçici bir hafıza olarak kabul edilebilir. Aşağıda [...]

yazan: Şadi Evren ŞEKER üzerine sadece bir kereye mahsus yazılabilen ve daha sonra istenildiği kadar okuma işlemi yapılabilen hafıza tipidir. Buna göre bellek üretim sırasında üzerine yazılan bilgiyi saklar ve bu bilgiyi değiştirmenin bir yolu yoktur. Daha sonraları çıkan teknolojik ilerlemeler ile aşağıdaki salt okunur bellek türleri kullanıcılara farklı alternatifler sunmaktadırlar: PROM (programlanabilir salt okunur [...]

yazan: Şadi Evren ŞEKER Çok sayıdaki girişin tek bir giriş üzerinden taşınmasıdır. Amaç çok sayıdaki girişin (örneğin 4 giriş) tek bir çıkışa düşürülmesidir. Çalışma mantığı, anlık olarak tek bir girişi çıkışa vermek şeklindedir. Yani 4 girişten sadece bir tanesi çıkış ile kısa devre halindedir, diğer girişler ise ihmal edilir. Hangi girişin çıkışa verileceğini belirlemek için [...]