R project (projesi), daha önceden vâr olan S Lang isimli, ücretli, istatistik diline alternatif olarak ücretsiz olarak çıkarılmıştır.

Bu yazının amacı R Project isimli bu istatistiksel modelleme ve geliştirme aracını tanıtan Türkçe bir yazı yayınlamaktır. Bu yazı kapsamında, R Project 2.11.1 sürümü kullanılacaktır. R Project programını, r-project.org sitesinden indirebilirsiniz.

Giriş

R project programını ilk kez çalıştırdığınızda, aşağıdaki gibi bir ekran ile karşılaşırsınız:

Yukarıdaki ekranda görülen pencere, bizim komutları verdiğimiz ana penceremiz olacak. Bu pencerede R Project içerisinde daha önceden tanımlı olan fonksiyonları kullanabileceğimiz gibi yeni fonksiyon tanımlamaları da yapabiliriz.

Basit işlemler ile programı kullanmayı öğrenelim. En basit ve en önemli ilk komutumuz, programdan nasıl çıkılacağı. Bunun için yukarıdaki resimde görülen ekranda “q()” yazmanız yeterlidir. Elbette R Project, mevcut çalışmaların kaybolmaması için, kaydetmek isteyip istemediğimizi soracaktır.

Sırada ikinci en önemli komutumuz olan “help()” komutu var. Bu komut adı üzerinde R Project’in yardım dosyalarını görüntüler ve herhangi bir komut hakkında bilgi almamıza yarar. Örneğin yeni öğrendiğimiz “q()” komutu hakkında bilgi almak isteyelim. Bu durumda

>help(q)

Yazmamız yeterlidir. Şayet kurulum sırasında, yardım dokümanlarını yüklemeyi seçtiyseniz bilgisayarınızdaki kurulu olan yardım dosyalarından q fonksiyonu hakkında bilgiler bulunarak size internet görüntüleyicinizde gösterilecektir. Şayet bu yardım dosyalarını yüklemediyseniz, internet üzerinden R Project sitesine bağlanılarak yardım dosyaları gösterilecektir.

Alternatif olarak yardım için ? işareti de kullanılabilir. Örneğin q fonksiyonu hakkında yardım almak için help(q) yazmak yerine ?q da yazılabilir. Bu iki kullanım birbirinin aynıdır.

Bazı durumlarda, kullanılmak istenen komut hatırlanamayabilir. Şayet kullanmak istediğiniz komutun bir kısmını hatırlıyorsanız, yardım dosyalarında bu komuta benzeyen bütün komutları ?? işareti ile aratabilirsiniz. Örneğin ??q şeklinde bir komut verirsek, yardım dosyalarında, içinde ne kadar q harfi geçen komut varsa hepsini listeler.

Basit Vektörler

R Project’e giriş yaptıktan sonra vektörler, diziler ve basit işlemleri öğrenebiliriz.

R project için en önemli komutlardan birisi c() komutudur. Bu komut, concatinate (üleştirmek) kelimesinden gelir ve verilen bilgileri üleştirerek bir vektör oluşturur.

Örneğin aşağıdaki ekran görüntüsünü incleyelim:

Ekran görüntüsünde ilk satırda, sadi ismindeki bir değişkene, c fonksiyonu ile bir vektör ataması yapılıyor. Bu değişken ismi daha önceden tanımlı değildir ve ilk defa burada kullanılıyor, otomatik olarak bu isimde bir vektör oluşup, daha sonraki işlemler için hafızada (RAM) saklanıyor.

Nitekim ikinci satırda bu değişkenin ismi tek başına yazıldığında, değişkenin içerisindeki vektör (mavi renkle) görüntüleniyor.

Burada atama işlemi (assignment) yapılmıştır ve c() fonksiyonunda oluşturulan vektör, “sadi” isimli değişkene atanmıştır. Bu atma işlemi için <- sembolleri kullanılmıştır (küçüktüt ve eksi)

Aynı atama işlemi assign() fonksiyonu kullanılarak da yapılabilir. Yalnız assign kullanılırsa, değişkenin ismi çift tırnak içinde yazılmalıdır. Benzer şekilde okun yönü -> sağa doğru (eksi ve büyüktür) şeklinde kullanılırsa, okun solundaki değer, sağındaki değişkene atanır.

Örneğin son satırında, bu şekilde seker değişkenine atama yapılmıştır.

Vektörler, R Project için en basit veri yapılarıdır. Bu veri yapıları kullanılarak çeşitli işlemler yapılabilir.

Örneğin basit 4 işlem için + – * ve / operatörleri kullanılabilir (sırasıyla, toplama, çıkarma, çarpma ve bölme işlemlerinin sembolleri)

Bir önceki örnekte sadi değişkeninin içerisine bir vektör ataması yapıldı. Bu vektör üzerinde, aşağıdaki şekilde işlemler yapılabilir:

Görüldüğü üzere yukarıda, sırasıyla, bölme, toplama, çarpma ve çıkarma işlemleri gösterilmiştir. Örneğin ilk örnekte 1/sadi komutu ile, sadi değişkeni içerisinde bulunan bütün değerlerin 1′e bölümünden çıkan yeni vektör görüntülenmiştir.

Bu vektörü görüntülemek yerine yukarıdaki örnekte olduğu gibi a isimli bir değişkene atama yapılıp, ileride de kullanılabilir.

Yukarıdaki bu dört işlem dışında, R Project içerisinde, vektörler için geniş bir fonksiyon kütüphanesi bulunur. Bunlardan sık kullanılan bazılarını anlatalım.

Bu örneklerden, sum, vektör elemanlarının toplamını, mean ortalamasını ve length eleman sayısını bulmaya yarar.

Vektör değeri üretilmesi sırasında da R Project içerisinde bazı kolay komutlar bulunmaktadır.

Örneğin : operatörü, bir dizi oluştururken, başlangıç ve bitiş değerlerini alır. Bu değerler arasında birer birer artan bir dizi oluşturur. 1:10 dizisi bu şekilde oluşturulmuştur.

Bu iş için seq fonksiyonu da kullanılabilir. Bu fonksiyon iki parametre alabileceği ve : operatörüne denk kullanılabileceği gibi üçüncü bir parametre daha alıp artış miktarını ayarlayabilir. Seq(1,10,by=2) yazımında, by=2, artış miktarının 2şer 2şer olacağını anlatır. Örneğin by=.2 şeklinde 0.2 olarak da arttırılabilirdi. Aynı durum, : operatörü ile bir dizi oluşturup bir sabit ile çarparak da oluşturulabilir.

Ayrıca seq fonksiyonuna parametre olarak from ve length değerleri de verilebilir.

Length, vektörün eleman sayısını, from ise başlangıç değerini belirtir.

Rep fonksiyonu, bir vektörün tekrarlaması (repeat) için kullanılır. Bu tekrar işlemi, aynı vektörün arka arkaya tekrarlanması şeklinde ise times parametresine kaç tekrar istendiği verilerek, şayet vektörün her elamanı tekrarlanacaksa each parametresine sayı verilerek yapılabilir.

Dizgi (String) Vektörleri

Yukarıdaki bölümde anlatıldığı üzere vektörleri sayılardan oluşturmak mümkün olduğu gibi, dizgilerden (string) oluşturmak da mümkündür.

R Project içerisinde, bir dizgiyi (string) belirten sembol çift tırnaktır.

Örnekte görüldüğü üzere, c fonksiyonu kullanılarak bu kez ali isminde bir dizgi vektörü oluşturulmuştur.

Dizgilerde özel sembollerin yazılması için \ sembolü kullanılır. Örneğin zaten tırnak içerisindeki bir dizgiye tırnak sembolü konulmak istenirse \” şeklinde yazılması gerekir. Benzer şekilde \ işaretini bir dizginin içerisine yerleştirmek için \\ şeklinde iki kere tekrar edilmesi gerekir.

Vektör Indisleri (Indexes)

Vektörlerle çalışırken, önemli konulardan birisi de indekslerin doğru kullanılmasıdır. Basitçe bir vektörün içerisindeki bir veya birden çok belirli elemanlara erişmeye yarayan operatördür. [] şeklinde köşeli parantezlerle kullanılır.

Örneğin yukarıdaki ilk kullanımda, a,b şeklindeki bir vektöre indis olarak 1,2,2,1,1 şeklindeki ikinci bir vektör indis olarak veriliyor. Bunun anlamı, ilk vektördeki a,b ikilisindeki elemanların hangi sırayla tekrarlanacağıdır. Yani a elemanı 1. Eleman, b elemanı ise ikinci eleman, o halde 1,2,2,1,1 vektöründeki 1 yerine a ve 2 yerine b konulması istenmiştir.

Yukarıdaki ikinci örnekte, a isimli bir vektör içerisine 1′den 20′ye kadar olan çift sayılar yerleştirilmiştir. İndis olarak verilen vektör ise 3,2,8 olduğuna göre, vektörün bu elemanları sonuçta görüntülenir.

İndis kullanımında, tek bir sayı verilerek, sadece bu elemana doğrudan erişilebileceği gibi, eksi sayılar kullanılarak, vektörden bu elemanlar çıkarılabilir. Örneğin a[-2] kullanımı, vektörden 2. Elemanın çıkarılması anlamındadır. a[1:3*-2] kullanımı ise aslında a[c(-2,-4,-6)] olduğuna göre, 2. 4. Ve 6. Elemanların çıkarılması anlamındadır.

Vektör seviyeleri (levels)

Vektörlerde önemli bir konu da, vektörler üzerinde oluşturulan seviyelerdir. Basitçe bir vektörde birden fazla tekrar eden bir bilgi bulunuyorsa, bu bilgi bir üst seviyede gruplanabilir.

Yukarıdaki örnekte, gorev ve maas isimli iki vektör değişkeni bulunmaktadır. Gorev değişkeninde, bazı görevlerin tekrarlı olduğuna dikkat ediniz.

8 adet görev ve her görevdekilerin maaşının yazılı olduğu 8 adet maaştan oluşan iki ayrı vektör bulunuyor.

Öncelikle factor komutunu kullanarak, gorev vektöründeki seviyeleri çıkarıyoruz. Nitekim, factor komutundan sonra bize Levels: …. Şeklinde ikinci bir satıda, çıkarılan seviyeleri listeliyor. Görüldüğü üzere factors komutu, kümeleme işlemi yapmaktadır. Küme teorisinde (set theory) bir eleman sadece bir kere geçebilir. Dolayısıyla çıkarılan levels listesinde de her eleman tek bir kere geçmektedir. Ayrıca alfabetik olarak sıralamaktadır.

Bu listeye levels() fonksiyonu ile ulaşılabilir.

Tapply fonksiyonu ise iki vektörü bir fonksiyon üzerinden birleştirmeye yarar. Örneğin her gorevin ortalama maaşını hesaplamak için mean, toplamı için de sum fonksiyonu, yukarıdaki örnekte kullanılmıştır.

Bu kullanımı, SQL dilinde bulunan group by kelimesine benzetmek mümkündür. Öncelikle gruplama yapılıp ardından grup fonksiyonu uygulanmaktadır.

Diziler ve Matrisler

R Project içerisinde, çok boyutlu vektörler için dizi (array) kelimesi kullanılır. Buna göre, vektör tek boyutlu bir veri yapısı iken, diziler (array) çok boyutlu olabilir.

Bu anlamda, matrisler (matrix) iki boyutlu diziler olarak kabul edilebilir. Diziler, üç veya daha fazla boyutta da olabilir.

Yukarıdaki örnekte olduğu üzere, 1:18 ile 1′den 18′e kadar sayılar oluşturulmuş ardından bu sayılardan oluşan vektör, 2 boyutlu bir dizinin (array) içerisine döşenmiştir. Bu dizinin boyutları ise dim=c(3,6) komutu ile 3×6 şeklinde verilmiştir.

Yukarıdaki bu kullanımı, indis kullanımı ile birleştirmek de mümkündür.

Dizi[2], kullanımı, dizinin 2. Elemanına erişirken, dizi[2,] kullanımı 2. Satıra, ve dizi[,2] kullanımı da 2. Sütuna işaret etmektedir.

Bu indisler kullanılarak, dizi üzerinde değişiklik yapılması da mümkündür.

İlk örnekte, dizinin 3. Elemanına 111 sayısı konulmuştur. BU işlemden sonra dizinin [3,1] elemanı 111 olarak değişmiştir.

İkinci örnekte ise, dizinin ilk sütunu, 9,9,9 vektörü ile değiştirilmiştir.

Matrislerde İşlemler

Matrislerde lineer cebir (linear algebra) gereği bazı işlemlerin R Project ile kolayca yapılması mümkündür.

Örneğin temel matris işlemlerini ele alalım:

Yukarıda iki adet 2×2 boyutlarındaki (a ve b) matrisin sırasıyla, toplanması, çarpılması, çıkarılması ve bölünmesine örnekler gösterilmiştir.

Benzer şekilde, matrislere özgü bazı işlemlerin yapılması da mümkündür. Örneğin iki matrisin Kartezyen çarpımı için (outer product) %o% şeklinde üç sembolden oluşan bir operatör kullanılması mümkündür:

Görüldüğü üzere sonuç, 4 boyutlu bir matristir.

Matris tersyüzü için (transpose) t() fonksiyonu kullanılabilir:

Görüldüğü üzere a matrisinin tersyüzü alınmıştır.

Matrisin tersini almak için solve() fonksiyonu kullanılabilir.

Görüldüğü üzere a matrisinin, çarpmaya göre tersi alınmıştır.

Listeler (LISTS)

R Project içerisinde kullanılan diğer bir veri tipi de listelerdir. Listelerin vektörlere göre farkı, veriyi sayısal indis yerine istenen bir veri tipinde indisleyebilmesidir.

Yukarıdaki örnekte görüldüğü üzere, eleman isimli bir liste oluşturulmuştur. Bu listenin ilk iki elemanı dizgi (string) yapısında iken 3. Eleman sayı ve son elemanı bir vektördür.

Listenin bir elemanına erişilirken, bu erişim için [[ ]] şeklinde çift köşeli parantez kullanılır.

Yukarıdaki örnekteki son satırda, listenin 4. Elemanına erişilmiş, bu eleman bir vektör olduğu için de bu vektörün ilk elemanına erişilmiştir.

Ayrıca yukarıdaki listenin herhangi bir bilgisi, doğrudan ismi kullanılarak aranabilir.

Listelere eleman eklemek veya değiştirmek için, bu elemanın indis numarası kullanılabilir.

Yukarıdaki örnekte görüldüğü üzere eleman listesine yeni bir değer 5. Sırada eklenmiştir.

JDK kurulum paketlerini java.sun.com adresinden temin edebilirsiniz. Bu kitap kapsamında kullanılacak olan JDK, J2SE (java 2 standard edition) olarak da geçmektedir. Bu yazı yazılırken en son sürüm J2SE 6.0 update 12 olarak yayınlanmıştır. Bu isimlendirme aynı zamanda JDK 1.6.0_12 olarak da geçmektedir.

Burada sık yapılan bir hata JDK yerine JRE indirilmesidir. JRE (Java Runtime Environment) JAVA dosyalarını çalıştırmak için kullanılır, JDK ise JAVA dosyalarını geliştirmek için kullanılır ve JRE’yi içerir. Yani JAVA dilinde yazdığınız kodları başka kullanıcıların çalıştırması için JDK paketinin tamamını bu kullanıcılar kurmak yerine sadece JRE paketini kurabilirsiniz. Ancak kodun geliştirilmesi aşamasında ve bu kitap kapsamında JDK paketi gerekmektedir.

JAVA pek çok platform ve dil desteği sunmaktadır. Tam olarak doğru işletim sistemini ve doğru dili seçmeniz gerekir. Bu kurulum sırasında “multi-language” dil seçeneği açıklanacaktır.

Ayrıca SUN tarafından geliştirilen bir indirme yöneticisi (Download manager) programını da indirme sırasında kullanabilirsiniz:

ilgili download üzerine tıklayarak “Start” düğmesine basmanız yeterlidir.

Bu yazı şadi evren şeker tarafından yazılmış ve bilgisayarkavramlari.com sitesinde yayınlanmıştır. Bu içeriğin kopyalanması veya farklı bir sitede yayınlanması hırsızlıktır ve telif hakları yasası gereği suçtur.

Kurulumu işlemini başlattıktan sonra ilk diyalog olarak lisans sözleşmesi gösterilir:

Bu diyalog ekranında “Accept” düğmesine basılarak lisans sözleşmesi kabul edilir ve bir sonraki adım olan kurulum detaylarına geçilir.

Bu ekranda kurulacak olan paketler ve kurulum dizini ayarlanabilir. Kurulacak olan paketlerden “Demos and Samples”, “Source Code” ve “Java DB” paketleri bu kitabın kapsamında gerekmemektedir. Şayet kurulum alanı kaygısı bulunuyorsa bu paketler kurulmamak üzere işaretlenebilir.

Ayrıca kurulum dizini olarak kendiliğinden “c:\program files\java\jdk1.6.0_12\” dizini gelmektedir. Bu dizinin değiştirilmesi de bu ekrandaki “Change” düğmesine basılarka mümkündür.

İlgili ayarlar yapıldıktan ve “Next” düğmesine basıldıktan sonra yukarıdaki şekilde bir ilerleme ekranı gelir ve JAVA geliştirme ortamı kurulmaya başlar.

Şayet kurulum paketlerinde “Public JRE” seçeneği seçildiyse yukarıdaki diyalog ile bu paketin kurulacağı dizini ayrıca sorar. İstenirse yine “Change” düğmesine basılarak bu kurulum dizini değiştirilebilir. “Next” düğmesine basılarak bir sonraki adıma geçilir.

Son olarak kurulum aşağıdaki ekran ile tamamlanır.

Bu ekranda “Finish” düğmesine basılarak kurulum bitirilir.

Kurulumu test etmek için komut satırında java ve javac komutları denenebilir. Bunun için başlat > çalıştır (start > run) kutusuna “cmd” yazılarak enter’a basılır.

Açılan siyah konsol ekranında java ve javac komutları denenebilir:

Şayet yukarıdaki şekilde iki komut da çalıştıysa kurulum başarılı oldu demektir. Ancak aşağıdakine benzer bir şekilde komutlar çalışmıyorsa veya daha yüksek ihtimalle java komutu çalışıyor fakat javac komutu çalışmıyorsa, bu durumda windows üzerinde yol tanımlamasını düzeltmek gerekir.

Windows üzerinde yol (path) tanımlamak için bilgisayarım’ın (mycomputer) üzerinde sağ tuşa basılarak özellikler (properties) seçeneği seçilir.

Bu seçenek seçildiğine açılan ekrandan sırasıyla gelişmiş (advanced) sekmesindeki ortam değişkenleri (environment variables) düğmesine basılır:

Açılan ortam değişkenleri pencersinde, sistem değişkenleri (System variables) listesinden “path” değişkeni bulunur ve bu değişken seçiliyken “düzenle” (edit) düğmesine basılır.

Açılan penceredeki değişken değeri kutusundaki yazılar silinmeden en sonuna gidilir ve buraya JDK paketinin kurulu olduğu dizin eklenir. Bu ekleme işleminde öncelikle bir noktalı virgül (;) işareti konulur ardından kurulum dizini yazılır ve sonuna \bin değeri eklenir. (Örneğin : “;c:\program files\java\jdk1.6.0_12\bin” şeklinde)

Son olarak açılan pencereler “tamam” (ok) düğmelerine basılarak kapatılır.

İşlemler tamamlandıktan sonra tekrar test edildiğinde javac komutunun da çalıştığı görülecektir. Ancak yapılan işlemlerin geçerli olması için açık olan konsol ekranı varsa kapatılıp tekrar açılması gerekebilir.

WEKA, bilgisayar bilimlerinin önemli konularından birisi olan makine öğrenmesi (machine language) konusunda kullanılan paketlerden birisinin ismidir. Waikato üniversitesinde açık kaynak kodlu olarak JAVA dili üzerinde geliştirilmiştir ve GPL lisansı ile dağıtılmaktadır. İsmi de buradan gelir ve  Waikato Environment for Knowledge Analysis kelimelerinin baş harflerinden oluşur.

WEKA verileri basit bir dosyadan okur ve veriler üzerindeki stokastik değişkenlerin sayısal veya nominal değerler olduğunu kabul eder. Aynı zamanda veritabanı (database) üzerinden de veri çekebilir ancak bu durumda verilerin bir dosya verisi şeklinde olması beklenir.

WEKA üzerinde makine öğrenmesi ve istatistik ile ilgili pekçok kütüphane hazır olarak gelmektedir. Örneğin veri ön işlemesi (data preprocessing), ilkelleme (regression), sınıflandırma (classification), gruplandırma (clustering), özellik seçimi veya özellik çıkarımı (feature extraction) bunlardan bazılarıdır. Ayrıca bu işlemler sonucunda çıkan neticelerinde görsel olarak gösterilmesini sağlayan görüntüleme (visualization) araçları bulunmaktadır.

Aşağıda bu amaçla yazılan ekranlardan bazıları gösterilecektir

Ön işleme paneli (Preprocess Panel)

Bilgi dolaşıcısının (knowledge explorer) başlangıç noktası önişleme panelidir. Bu panelde veri kümleri (dataset) yüklenebilir veya WEKA içerisinde bulunan filitreler ile veriler üzerinde işlemler yapılarak veri işlenebilir.

Sınıflandırıcı Paneli (Classifier Panel)

WEKA içerisinde yüklü olan sınıflandırma algoritmalarından herhangi birisini kullanarak mevcut veri kümesi üzerinde bu ekran marifetiyle sınıflandırma yapılabilir. Ayrıca bu ekranda test ve sağlama (validation)  için ayrı kümeler kullanmak da mümkündür. Sınıflandırma hataları ayrı bir ekranda açılır ve şayet sınıflandırma algoritması bir karar ağacı (decision tree) oluşturursa bu da ayrıca bir ekranda görüntülenir.

Klasör Paneli (Cluster Panel)

Sınıflamaya benzer şekilde klasösrleme (gruplama) için kullanılan ekrandır ve benzer şekilde görselleştirme arayüzü bulunmaktadır.

Birleştirme Paneli (Associate Panel)

weka içerisinde tanımlı birleştirme algoritmaları kullanılarak, mevcut veri kümesi üzerinde veri madenciliği (data mining) işlemi yapılmasını sağlar.

Seçim Özellikleri Paneli (Select Attributes Panel)

Veri kümesi üzerinde yapılan seçme ve işleme özelliklerini ayarlamaya yarar. Şayet seçme şemalarından birisi veriyi dönüştürüyorsa, dönüşmüş veri görselleştirme ekranında görülebilir.

Visualize Panel

Bu panelde veri kümesi üzerinden bir çizim gösterilebilmektedir. Hücrelerin ve noktaların boyutları, ekranın alt tarafındaki panelden ayarlanabilir. Seçim özellikleri erkranından, matris üzerindeki hücre sayısı değiştirilebilir. Ayrıca çok büyük veri kümeleri ile çalışılırken, işlem kolaylığı olması açısından sadece alt örneklem uzayının kullanılması da mümkündür.

Etkileişimli Karar Ağacı İnşası (Interactive decision tree construction)

WEKA içerisindeki bu araç ile çift alternatifli (bi-variate) bölünmeleri ve bu bölünmeler üzerinde bir ağaç yapsını etkileşimli olarak inşa etmek mümkündür. Ayrıca inşa edilen bu ağacın yeniden değerlendirilmesi veya değiştirilmesi de mümkündür

Yapay Sinir Ağı (Neural Network GUI)

WEKA içerisinde bulunan yapay sinir ağı (neural network) arayüzüdür. Bu arayüz marifetiyle çok seviyeli perseptron (multi layer perceptron)ve eğitimi kontrol eden parametrelerin girilmesi mümkündür.

Bu yazının amacı netbeans IDE(integrated development environment) ile basit bir JsP (Java server pages) uygulamasının nasıl hazırlandığını adım adım anlatmaktır. Basit ve giriş seviyesi bir uygulama başlatmak için aşağıdaki adımları izleyebilirsiniz. (Bu yazıda, bu yazı sırasındaki son sürüm olan netbeans ide 6.5 ve jdk 1.6 update 11 kullanılmıştır)

Yukarıdaki şekilde yeni bir proje oluşturup Java Web Seçeneği altındaki “Web Application” seçeneği seçilir. Bu seçimden sonra aşağıdaki ekran açılır:

Bu ekranda oluşturulacak olan projenin ismi ve oluşturulacağı dizin bilgileri girilir:

Proje bilgileri girildikten sonra projemizin test ve çalıştırılması için hangi sunucu tipini istediğimizi seçiyoruz. Daha genel ve kullanım yaygın olması hasebi ile Apache Tomcat kullanmanız tercih edilebilir. Ya da sağladığı ilave özlelliklerden dolayı glass fish bir alternatif olabilir.

Projede ilave framework kullanılması isteniyorsa (ki bu basit örneğimiz için gerekmemektedir) son ekrandan seçilebilir. En nihayetinde finish düğmesi ile proje oluşturulur:

Oluşan bu ekranda projeyi test etmek için RUN düğmesine basıyoruz. (klavyeden F6 veya F9 tuşları, proje alanında üstteki çalıştırma düğmesi (play tuşuna benzeyen tuş) veya projenin üzerinde sağ tuşla açılan menüden run bu işi yapmaya yarayan alternatiflerdir)

varsayılan göstericimiz (web browser) ile oluşturduğumuz yeni proje görüntülenmektedir. Tabi bu işlemler sırasında açık değilse Tomcat sunucu açılır ve ayarlandığı porttan sunmaya başlar (bu örnekte 8080 portundan)

Projemizdeki bu sayfada kullanılmak üzere bir form oluşturmamız mümkün. Bunun için sağ tarafta bulunan araç kutusundan Form seçeneğini projeye sürükleyip bırakıyoruz. formumuzun action kısmına index.jsp yazarak yine aynı sayfanın yüklenmesini sağlıyoruz.

Ardından bir texarea (çok satırlı metin kutusu) ekleyip ismini cevap yapıyoruz

Son olarak yukarıda gösterildiği üzere bir metin kutusu ve aşağıda gösterildiği üzere bir gönderme düğmesi (submit button) ekliyoruz:

Bu işlemler tamamlandıktan sonra projemizde bir formumuz içinde bir textarea, bir textfield ve bir butn olmuş oluyor.

Desktop

Windows’un ana ekrani Desktop(Masaustu) olarak isimlendirilir. En onemli bilesenleri asagida gosterilmistir:

Start Button (Baslangic Butonu)

Bilgisayarda bulunan butun program ve dosyalara ulasmamizi saglayan en onemli butondur. Baslangic Menusu’nu acmak, bilgisayari kapatmak, bilgisayardaki programlara erismek ve bilgisayarimizdaki ayarlari yapmak icin kullanilir.

My Computer (Bilgisayarim)

Alternatif olarak, bilgisayarimizdaki dosya ve programlara erismeye yarayan icon (simge)dir.

Recycle Bin (Geri Donusum kutusu)

Bu simge sayesinde silinmis olan butun dosyalara erisilebilir. Yanlislikla silinen dosyalar geri getirilebilir.

Taskbar (Gorev – Uygulama Cubugu)

Calismakta olan uygulamalarin basliklarinin goruntulendigi cubuktur. Bilgisayarimizda birden fazla uygulama calistirabiliriz ve bu cubuk uzerinde bos bir yerde sag tusa basarak cikan menuden bu uygulamalari dizebiliriz.

Shutdown (Bilgisayari Kapat)

Bilgisayarimizi kapatmaya, yeniden baslatmaya, veya o anda bilgisayarda bulunan kullaniciyi degistirmeye yarayan ekrandir.

Title Bar(Baslik cubugu)

Pencerelerin en ustunde genelde mavi renkli olan cubuga baslik cubugu denir. Baslik cubugunda o anda calisan uygulamanin basligi yer alir. Baslik cubugunun en saginda 3 adet buton bulunur. Ilk buton pencereyi kucultmeye, ikincisi buyultmeye veya orjinal boyutlara geri dondurmeye. Ucuncusu ise pencereyi kapatmaya yarar.

The Mouse (Fare)

Farenin genelde kullanildigi ozellikler asagidaki tabloda listelenmistir.

Kolay yollar:

Sayet fareniz calismiyorsa yada klavyeyi kullanmak istiyorsaniz asagidaki kisa yollardan faydalanabilirsiniz.

<ctrl>+<esc> – Baslangic menusunu acar

Daha sonra klavyedeki ok tuslari ile yukari asagi, sola saga hareket edip istenilen nesnenin uzerinde <enter> tusuna basilabilir.

<alt>+<F4> – Acik olan pencereleri kapatir

sayet bu tus kombinasyonuna acik pencere yokken (masa ustunde iken) basarsaniz bilgisayari kapatirsiniz.

Uzun dosya isimleri

Windows 95/98 255 karaktere kadar olan dosya isimlerini destekler. Ancak windowsun uretici firmasi microsoft 50 den uzun karakterdeki dosyalarin kullanilmamasini tavsiye etmektedir.

Baslangic Menusu – Start Menu

Windowsun en cok kullanilan menusudur. Ismi, windowstaki programlari baslatmasindan gelmektedir. Bu menu altinda 3 ayri simge tipi ile karsilasabilirsiniz. Bunlar asagida listelenmis ve anlatilmistir.

Bu resim, secili olan menunun altinda baska menuler oldugunu gosterir.

…        Sayet uc noktayi goruyorsaniz, bu bir uygulama degil bir diyalog ekranini belirtir. Bu nesneye bastiginizda karsiniza ilgili islemleri yapmak icin bir diyalog ekrani gelecektir.

(bos) Nesnenin bir uygulama oldugunu ve tiklandiginda bir programin calisacagini belirtir.

Help – Yardim

Windows 95/98 kendi icinde bir yardim mekanizmasina sahiptir. Herhangi bir konuda yardim almak icin bu secenek kullanilabilir. Yardima girmek icin sirasiyla “Start” – “Help” secenekleri tiklanmalidir.

Screen Properties – Goruntu Ozellikleri

Windowsun gorunumunu degistirmek icin kullanilan diyalogdur.

Background – Arkaplan:

Arkaplan, surekli olarak gormekte oldugunuz masaustunuze etkili bir gorunum kazandirmak icin kullanilabilecek bir alandir. Buraya eklenen her resim sistemin biraz daha yavaslamasina sebep olmaktadir.

Screen Savers – Ekran Koruyucu:

Ekran koruyucular, resimlerin ekranda iz birakmalarini engellemektedir. Ayrica siz bilgisayarinizi acik biraktiginizda ekraninizdaki bilgileri de saklamaktadir. Secmis oldugunuz sure dolunca ekran koruyucu devreye girer ve belirlenen sifre girilene kadar ekrani korur.

Appearance – Gorunum:

Bu sekme ile, ekrandaki menulerin, butonlarin cubuklarin ve diger windows elemanlarinin renkleri ve gorunumleri degistirilebilir. Yazilarin okunabilirligini etkileyecek secimler yapmaktan kacininiz.

Settings – Ayarlar:

Burasi tecrubeli kullanicilar disindakilere tavsiye edilmemektedir. Genel olarak ekranin boyutlarini be yazilarin buyukluklerinin ayarlanabilcegi bir sekmedir. Windows 98 ve ustu surumlerde birden fazla monitoru ayni anda kullanma imkani sunulmaktadir.

Date and Time – Tarih ve Zaman ayarlari:

Sayet bilgisayarin saat veya tarihi yanlissa bu ekrandan duzeltebilirsiniz.

Ekranin solundaki takvimi kullanarak dogru gun, ay ve yili secin. Dijital olarak saati gosteren yazi kutusuna farenin sol dugmesini kullanarak gecip, saati degistirmeniz mumkundur. Ayrica bu yazi kutusunun kenarindaki yukari asagi oklar ile saati arttirmaniz veya azaltmanizda mumkundur. Butun ayarlarin dogru oldugundan emin olduktan sonra OK – tamam, dugmesine basip bu ekrandan ayrilabilirsiniz.

Windows Explorer – Windows Gezgini

Asagidaki kisayol kullanilarak acilir:

Windows Explorer (windows gezgini) klasorler arasinda hareket etmek, dosyalari kopyalamak, tasimak veya silmek icin kullanilabilir. Ayrica disket islemleri de bu program kullanilarak yapilabilir.

Klasor ve dosyalar, basit bir sekilde suruklenerek istenilen yere goturulebilir..

Klasor veya dosyalari silmek icin, istenilen elemanlar secildikten sonra klavyeden <delete> tusuna basilabilir, veya bir elemanin ustunde sag tusa tiklanip cikan menuden <delete> (sil) secilebilir.

Uyari: Disketten silinen dosyalar, geridonusum kutusuna(recycle bin) gitmez!

Bir dosya veya klasorun ismini degistirmek icin, ilgili elemana sag tusla tiklanip, cikan menuden rename (yeniden adlandir) secilebilir. Bu secimden sonra klavyeden yazilanlar yeni isim olarak yerlestirilecektir.

Recycle Bin – Geri donusum kutusu:

Silinen dosyalarin gitti yerdir. Hata sonucu silinme ihtimaline karsi boyle bir onlem alinmistir. Sayet silinen elemanlardan eminseniz, ve birdaha geri getirmeyi dusunmuyorsaniz, geri donusum kutusunu bosaltabilirsiniz. Aksi takdirde, geri donusum kutusunda da bu dosyalar yer tutmaktadir.

Masaustundeyken geridonusum kutusuna (recycle bin) sag tus ile tiklayin, cikan menude asagidaki secenekleri goreceksiniz:

·Geri donusum kutusundaki elemanlari gormek icin open(ac) secilir.

·Geridonusum kutusunu bosaltmak icin “Empty Recycle Bin”

·Birkac dosyayi geridonusum kutusundan da silmek icin bu elemanlari secip <delete> sil tusuna basilabilir.

Bazi elemanlar geri getirilmek isteniyorsa, geri donusum kutusuna girilip ilgilie elamanlar secildikten sonra farenin sag tusundan cikan menuden, restore (geri getir) secilebilir.

Find – Bul?

Start menusunde bulunan bu kullanisli diyalog ile bilgisayarimizda bulunan dosyalari aramamiz mumkundur. Daha onceden calistiginiz ancak ismini yerini unuttugunuz bir dosyayi bulmak istiyorsaniz, buradan aratabilirsiniz.

Diger Faydali Bilgiler:

Bilgisayarda kullanilan bilgi-olcu birimleri asagida siralanmistir:

Bit: binary(ikilik sistemdeki) her bir veri.(0 veya 1 olan bilgi birimi, bilgisayarda hersey 0 ve 1 lerden ibarettir)

byte: 8 bitten olusan olcu birimi. (ornegin 00101110 bir byte olusturur cunki 8 bitten olusan bir bilgi icermektedir) windows sisteminde 8 bit bir harf ifade eder. Dolayisiyla 2⁸ adet harf olabilir. Gercektende 256 karakterden olusan ascii karakter seti kullanilmaktadir.

1 kilo byte = 1024 byte

1 mega byte = 1024 kilo byte (kb)

1 giga byte = 1024 mega byte (mb)

1 tera byte = 1024 giga byte (gb)

bilgisayarda hersey ikilik duzlemde oldugu icin 2¹⁰= 1024 yapar. O yuzden onar onar artmaz, 1024 sayisi buradan gelir.

Bilgi-olcum birimlerini daha iyi anlamak icin ornegin bir disket 1.44 megabyte bilgi alabilir, veya bir cd (compact disc) 720 megabyte, veya bir dvd 4.8 gb bilgi alabilir.